İngilizce'de Dolaylı-Dolaysız Cümleler  

Bir söz, sözü söyleyen kişinin ağzından çıktığı gibi aynen ifade edilirse, bu “direct” cümle olur. Birisinin söylediği söz, yani birisinin söylediği cümle, diğeri tarafından başka birisine aktarılırsa, bunlar “indirect” cümle olur. şimdi “direct” cümleye bir örnek verelim.
Dün Ali “Ben her gün okula giderim.” Dedi.

“Indirect” cümlede ise biz, birisinin söylediği sözü kendi kelimelerimizle aktarıyoruz.

Örneğin,

Dün Ali her gün okula gittiğini söyledi.

Direct cümlelerin yapısı ikiye ayrılır.

Ana cümle (main clause)
Yan cümle (subordinate clause)
Tırnak içindeki bölüm, yani aktarılan söz, yan cümledir. Cümlenin tamamı ana cümledir. Türkçe’de yan cümle, ana cümlenin içindedir. İngilizce’de genellikle yan cümle sondadır.

Direct cümlelerin indirect şekle çevrilişi değişik uygulama gerektirmesi bakımından üç şekilde olur.

1- (Statement) olumlu, olumsuz düz cümleler.
2- (Question) soru cümleleri.
3- (Imperative) emir cümleleri.

Şimdi bunlardan birincisini görelim.

1- Statements

Olumlu, olumsuz düz cümleler.

Bu gruptaki “direct” cümlelerin “indirect” hale çevrilmesinde iki noktaya dikkat edeceğiz.

A) Ana cümle “The Simple Present Tense”mi yoksa “ The Simple Past Tense” mi?

B) Ana cümleden sonra, yan cümleye başlarken “to” ile bağlı bir “indirect object” (dolaylı tümleç) var mı? Yani “to me”, “to him”, “to his father”, “to the director” gibi.

Bu iki unsura bağlı olarak dört çeşit “direct” cümle vardır.

Ana cümle Simple Present Tense, indirect object yok.

Ana cümle Simple Present Tense, indirect object var.

Ana cümle Simple. Past Tense, indirect object yok.

Ana cümle Simple Past Tense, indirect object var.
Şimdi hepsine birer örnek verelim.

All the time Ali says “I love Ayşe.”
Ali her zaman “Ayşe’yi severim” der.

All the time Ali says to his friends “I love Ayşe.”
Ali her zaman arkadaşlarına “Ayşe’yi severim” der.

Yesterday Ali said “I love Ayşe.”
Ali dün “Ayşe’yi severim” dedi.

Yesterday Ali said to me “I love Ayşe.”
Ali dün bana “Ayşe’yi severim” dedi.
Kural:

A) Ana cümlede “indirect object” varsa “indirect”e çevrilirken “say” fiili “tell”e dönüşür.

B) Yan cümledeki şahıs zamirleri, sözü söyleyenin bahsettiği kişiye göre değişikliğe uğrar.

C) “Direct” cümledeki ana cümle “S. Present Tense” ise “indirect”e çevirirken yan cümlenin zamanı aynen kalır. Eğer ana cümle “S. Past Tense” ise “indirect”e çevrilirken yan cümlenin zamanı da bir derece “Past”laşır.

Şimdi verdiğimiz örnekleri “indirect” hale çevirerek bu kuralları uygulayalım.

Ali says “I love Ayşe.”
Ali “Ayşe’yi severim” der.

A) Ana cümlede “say” fiilinden sonra “to me”, “to you”, “to him” gibi bir “indirect object” bulunmadığı için “say” fiili aynen kalır. Yan cümlenin tırnakları kaldırılır ve ana cümle ile yan cümle arasına “that” bağlacı yerleştirilir.
Ali says that ______________________

B) Yan cümledeki birinci şahıs zamiri olan “l”, üçüncü şahıs zamiri olan “he”ye dönüşür. Çünki Ali kendisinden bahsetmektedir.

Ali says that he ______________________


C) Ana cümlenin fiili “S. Present Tense” olduğu için, yan cümlenin fiili de değişmeyerek “S. Present Tense” olarak kalır.
Ali says that he loves Ayşe.
Ali Ayşe’yi sevdiğini söyler.

2) Ali says to his friends “l love Ayşe.”
Ali arkadaşlarına “Ayşe’yi severim” der.

A) Ana cümlede “say” fiilinden sonra “indirect object” (to his friends) olduğu için “say” fiili “tell”e dönüşür ve yine “direct object”ten sonra “that” bağlacı getirilir.

Ali tells to his friends that ______________________

B) Yan cümledeki birinci şahıs zamiri olan “I”, üçüncü şahıs zamiri olan “he”ye dönüşür.

Ali tells to his friends that he ______________________

C) Ana cümlenin fiili “S. Present Tense” olduğu için yan cümlenin fiili de değişmeyerek “S. Present Tense” olarak kalır.

Ali tells to his friends that he loves Ayşe.
Ali arkadaşlarına Ayşe’yi sevdiğini söyler.

Ali said “I love Ayşe.”
Ali “Ayşe’yi severim” dedi.

A) Ana cümlede fiilden sonra “indirect object” bulunmadığı için fiil aynen kalır. (tell’e dönüşmez.) Fiilden sonra “that” bağlacı getirilir.

Ali said that ______________________

B) Yan cümledeki birinci şahıs zamiri olan “l”, üçüncü şahıs zamiri olan “he”ye dönüşür.

Ali said that he ______________________

C) Ana cümlenin fiili “S. Past Tense” olduğu için yan cümlenin fiili de bir derece “Past”laşır.

Ali said that he loved Ayşe.
Ali Ayşe’yi sevdiğini söyledi.

Ali said to me “l love Ayşe.”
Ali bana “Ayşe’yi severim” dedi.

A) Ana cümledeki fiilden sonra “indirect object” (to me) bulunduğu için “say” fiili “tell’e dönüşür. Fakat fiilimiz “Simple Past Tense” olduğu için onun da “Simple Past Tense”i olan “told”u alıyoruz. Yine “direct object”ten sonra da “that” bağlacını getiriyoruz.

Ali told me that ______________________

B) Yan cümledeki birinci şahıs zamiri olan “l”, üçüncü şahıs zamiri olan “he”ye dönüşür.

Ali told me that he ______________________

C) Ana cümlenin fiili “Simple Past Tense” olduğu için, yan cümlenin fiili de bir derece “Past”laşır.

Ali told me that he loved Ayşe.
Ali bana Ayşe’yi sevdiğini söyledi.

Şimdi bu konuya ait başka bir özellikten söz edelim.

Yan cümlenin nesnesi de sözü söyleyene ve bahsettiği kişiye göre bazen değişikliğe uğrar, bazen uğramaz. Örneğin,

Ali said “I know your name.”
Ali “Ben senin adını bilirim” dedi.

Ali said that he knew my name.
Ali benim adımı bildiğini söyledi.

Burada Ali’nin bahsettiği kişi ben olduğum için “your” sıfatı “my” olarak değişikliğe uğradı.

Ayşe says “l read my book.”
Ayşe “Ben kitabımı okurum.” Der.

Ayşe says that she reads her book.
Ayşe kitabını okuduğunu söyler.

Bu örnekte de Ayşe kendi kitabından bahsettiği için “my” sıfatı “her”e dönüştü.

Ahmet said “l am the cleverest student in our school.”
Ahmet “Ben bizim okulun en akıllı öğrencisiyim” dedi.

Ahmet said that he was the cleverest student in their school.
Ahmet onların okulunun en akıllı öğrencisi olduğunu söyledi.

Burada ancak sözü aktaran kişi de Ahmet’le aynı okulda okuyorsa, o zaman “our” değişmeden kalabilir.

“Direct” bir cümleyi “indirect” şekle çevirirken, eğer ana cümlenin fiili “ The Simple Past Tense” ise, yan cümlenin fiilinin de bir derece “Past”laştığını daha önce öğrendik. Bu “Past”laştırma işlemini yaparken kolaylık olması için, “direct” ve “indirect” cümlelerde kullanacağımız şekilleri bir tablo halinde görelim.

Direct Indirect  
1- Simple Present Tense  Simple Past Tense  
2- Present Continuous Tense Past Continuous Tense  
3- Simple Past Tense Past Perfect Tense  
4- Past Continuous Tense  Past Perfect Continuous Tense  
5- Future Tense Conditional  
6- Future Continuous Tense Conditional Continuous Tense  
7- Present Perfect Tense Past Perfect Tense  
8- Present Perfect Continuous Tense Past Perfect Continuous Tense  
9- Past Perfect Tense Past Perfect Tense  
10- Past Perfect Continuous Tense Past Perfect Continuous Tense  
11- Future Perfect Tense Perfect Conditional  
12- Future Perfect Continuous Tense Perfect Conditional Continuous Tense  

Şimdi bir örnek cümle ele alalım ve bu tense’lerin hepsi için uygulayalım.

Ali said “I write a letter.”
Ali “Ben bir mektup yazarım.” dedi.

Ali said that he wrote a letter.
Ali bir mektup yazdığını söyledi.

Ali said “I am writing a letter.”
Ali “Ben bir mektup yazıyorum” dedi.

Ali said that he was writing a letter.
Ali bir mektup yazdığını söyledi.

Ali said “I wrote a letter.”
Ali “Ben bir mektup yazdım” dedi.

Ali said that he had written a letter.
Ali bir mektup yazmış olduğunu söyledi.

Ali said “I was writing a letter.”
Ali “Bir mektup yazıyordum” dedi.

Ali said that he had been writing a letter.
Ali bir mektup yazmakta olduğunu söyledi.

Ali said “I will write a letter.”
Ali “Bir mektup yazacağım” dedi.

Ali said that he would write a letter.
Ali bir mektup yazacağını söyledi.

Ali said “I will be writing a letter.”
Ali “Bir mektup yazıyor olacağım” dedi.

Ali said that he would be writing a letter.
Ali bir mektup yazıyor olacağını söyledi.

Ali said “I have written a letter.”
Ali “Bir mektup yazdım” dedi.

Ali said that he had written a letter.
Ali bir mektup yazdığını söyledi.

Ali said “I have been writing a letter.”
Ali “Bir mektup yazmaktayım” dedi.

Ali said that he had been writing a letter.
Ali bir mektup yazmakta olduğunu söyledi.

Ali said “I had written a letter.”
Ali “Bir mektup yazmıştım” dedi.

Ali said that he had written a letter.
Ali bir mektup yazmış olduğunu söyledi.

Ali said “I had been writing a letter.”
Ali “Bir mektup yazmaktaydım” dedi.

Ali said that he had been writing a letter.
Ali bir mektup yazmakta olduğunu söyledi.

Dikkat ederseniz 9. ve 10. sıradaki örneklerimizde “direct” cümledeki fiillerimiz “The Past Perfect Tense” ve “The Past Perfect Continuous Tense” olduğu için “indirect” cümlemizde de aynı oluyor. Çünki bu “tense”lerin birer derece daha “past”ı yoktur. Daha fazla “past”laştırmak olanağı olmadığı için aynı kalıyor.

Ali said “I will have written a letter.”
Ali “Bir mektup yazmış olacağım” dedi.

Ali said that he would have written a letter.
Ali bir mektup yazmış olacağını söyledi.

Ali said “I will have been writing a letter.”
Ali “Bir mektup yazmakta olacağım” dedi.

Ali said that he would have been writing a letter.
Ali bir mektup yazmakta olacağını söyledi.
“Direct” cümleler “indirect” cümle haline çevrilirken işaret sıfatları da şöyle bir değişikliğe uğruyor.

this – that bu – o (şu)

these – those bunlar – onlar (şunlar)

Örneklerle gösterelim.

Ayşe said “I saw this house.”
Ayşe “Bu evi gördüm” dedi.

Ayşe said that she had seen that house.
Ayşe o evi görmüş olduğunu söyledi.

He said “I bought these books.”
O, “Bu kitapları satın aldım” dedi.

He said that he had bought those books.
O, o kitapları satın almış olduğunu söyledi.

Zaman zarfları ve yer zarfları sözün aktarıldığı yere ve zamana göre değişikliğe uğrar. Bunları liste halinde veriyoruz.

Direct Indirect  
Here There/here  
Now Then  
Today That day  
Tonight That night  
Tomorrow The next day  
Yesterday The day before
Last night The night before  
Last week  The week before  
Last month The month before  
Last year The year before  
Next day The following day  
Next week The following week  
Next year The following year  
Ago Before  

Şimdi çeşitli “direct-indirect” örnek cümleler yapalım.

He said “I ate an apple yesterday.”
O “Dün bir elma yedim” dedi.

He said that he had eaten an apple the day before.
O, bir gün önce bir elma yemiş olduğunu söyledi.

He said “My father died two years ago.”
O “Babam iki yıl önce öldü” dedi.

He said that his father had died two years before.
O, babasının iki sene önce ölmüş olduğunu söyledi.

Ayşe said to me “I am going to Ankara tomorrow.”
Ayşe bana “Yarın Ankara’ya gidiyorum” dedi.

Ayşe told me that she was going to Ankara the next day.
Ayşe bana ertesi gün Ankara’ya gideceğini söyledi.

He said “I am a doctor.”
O “Ben bir doktorum” dedi.

He said that he was a doctor.
O, bir doktor olduğunu söyledi.

Ahmet said “I want to go to Antalya.”
Ahmet “Ben Antalya’ya gitmek isterim” dedi.

Ahmet said that he wanted to go to Antalya.
Ahmet Antalya’ya gitmek istediğini söyledi.

Ali said “I have never seen an elephant.”
Ali “Ben hiç fil görmedim” dedi.

Ali said that he had never seen an elephant.
Ali hiç fil görmediğini söyledi.