İslamiyet Öncesi Türk Destanları

Alp Er Tunga Destanı:
Bu destanda, tarih sahnesindeki ilk Türkler olarak bilinen Sakaların yiğit komutanı Alp Er Tunga (?- MÖ. 624)'nın İranlılarla yaptığı savaşlar anlatılır. Destanda Alp Er Tunga'nın kahramanlıkları, başarıları ve ölümünden duyulan acı dile getirilmiştir.
Alp Er Tunga destanındaki konular İranlıların ulusal destanı olan Şehnâme'de de ele alınmıştır. Farklı bir bakış açısıyla Firdevsi tarafından yazıya geçirilen Şehnâmede Alp Er Tunga'nın adı "Afrasiyab" olarak geçmektedir.

Şu Destanı :
Bu destanda, Saka Türklerinin hükümdarı olan Şu'nun Makedonya hükümdarı Iskender'in ordularıyla yaptığı mücadelelere (MÖ. 330) bu mücadelelerde gösterdiği kahramanlıklara yer verilmiştir.
Şu destanının aslı elimizde yoktur. Bu destanla ilgili bilgileri Divanü Lügat'it Türk'ten edinmekteyiz.

Oğuz Kağan Destanı :
Bu destanda Hun hükümdarı Oğuz (Mete, MÖ, 209 - 1741'un Orta Asya'da Türk birliğini kurması anlatılır.
Oğuz Kağan destanının Uygur yazıyla yazılmış bir kopyası Paris'tedir.

Bozkurt Destanı :
Göktürklerin dişi bir kurttan nasıl türediklerini ve çoğaldıkları anlatılır. Bu destanla ilgili bilgiler Çin kaynaklarından alınmıştır.

Ergenekon Destanı :
Bu destanda Göktürklerin Ergenekon denilen bir yere sığınmaları, orada dört yüz yıl oturup çoğalmaları, sonra da demir bir dağı delerek oradan çıkmaları ve büyük bir devlet kurmaları (MS. 552) anlatılır. Bu destan 13. yüzyılda Moğol tarihçisi Reşidüddin tarafından yazıya alınmıştır

Türeyiş Destanı :
Türeyiş destanında Uygurların bir kurttan nasıl türeyerek çoğaldıkları anlatılır.

Göç Destanı :
Bu destanda, Uygurların Kırgız baskılarına dayanamayarak Doğu Türkistan'a göç edişleri (MS. 840) anlatılmıştır.

Uyarı :
Türk edebiyatında destan türü çok gelişmiştir. Ne var ki Türk destanları, son aşamaya kavuşamamış; yani bir ozan tarafından yazıya geçirilememiştir. Biz, Türk destanlarının sadece konularını biliyoruz ve bunları da Çin, Iran ve Arap kaynaklarından öğreniyoruz.

paylaşım için sağol