TÜRK DİLİ VE KOMPOZİSYON-1 DERSİ

KİTABIN ADI ÇALIKUŞU
KİTABIN YAZARI REŞAT NURİ GÜNTEKİN
YAYIN EVİ INKILAP
BASIM YILI 1993
SAYFA SAYISI 408

KİTABIN KONUSU:
Evleneceğinden önceki gün Feride nişanlısı Kâmran’ın daha öncedenkendisini aldattığını öğrenir. Bunun üzerine Feride kaldığı teyzesininevini terk eder ve Fransız Lisesi’nde aldığı eğitime güvenerekAnadolu’da öğretmenlik yapmaya karar verir. Anadolu’nun çeşitlişehirlerinde öğretmenlik yapar. Bu görevi sırasında Feride Anadoluinsanının sorunlarıyla karşı karşıya gelir. Genç ve güzel bir kadınolan Feride gittiği yerlerde rahata eremeyecek sürekli yapılandedikodular nedeniyle günleri üzüntü içinde geçecektir.

KİTABIN ÖZETİ:
Feride hareketli, yaramaz ve aynı zamanda dadışarı hiçbir zaman vurmasa bile duygusal bir kızdır. Üç yaşına kadarMusul’da yaşamış olan Feride buradaki kuraklıktan dolayı ailesi ilebirlikte Kerbelâ’ya göçmüştür. İstanbul’a göçmeden önce altıyaşındayken annesini kaybeder. Bundan sonra Feride teyzesinin yanınaİstanbul’a gelir. İstanbul’da yeni akrabalarıyla tanışan Feride, buradada yaramazlıklarını sürdürür. Yalnız bir tek Besime Teyzesinin oğluolan Kâmran’a karşı çekingenliği ve cesaretsizliği vardır. Kâmran iseyaşça Feride’den büyüktü ve çok uslu ve ağırbaşlı biridir. Feride dokuzyaşındayken de büyükannesini kaybetmiştir. Sonra Feride on sene boyuncaokuyacağı Sör Mektebi’ne yazılır. Okula başladıktan kısa bir süre sonrada babasını kaybeder. Yaramazlıklarına okulda da devam eden Feride buyüzden arkadaşlarından ayrı bir şekilde tek başına oturtulmuştur.
Feride birçok kişinin cesaret edemeyeceği işlerde yapardı. Meselâ herteneffüs okullarındaki ağaca tırmanır ve daldan dala atlardı. İşte bunugören muallim ona “Bu kız insan değil ÇALIKUŞU” diye bağırmış ve ogünden sonra Feride’nin adı ÇALIKUŞU olarak kalmıştır.
Feride ile Kâmran genelde birbirleriyle kavga ederler. Ama ikisininesas ilişkisi Feride’nin yine ağacın üstündeyken bir akşam Kâmran ileNeriman adında dul bir kadının konuşmalarını duymalarıyla başlar. Bugünden sonra Kâmran Feride’den korkmaya başlamıştır ve ona, bu olayıkimseye anlatmaması için, düzenli aralıklarla hediyeler gönderir. Fakatbu hediyeler Feride’yi kızdırıyordur. Bir yaz Feride Tekirdağ’a başkabir teyzesini yanına gider. Teyzesinin kızı Müjgân Feride’nin çoksevdiği, ağırbaşlı ve Feride’ye ailede tek söz geçirebilen kişidir.Feride okulda, arkadaşları kendi sevgililerinden konuşurlarken o dakonunun dışında kalmamak için, Kâmran’ı kendi sevgilisi gibianlatmıştır. Feride bunu Müjgân ablasına anlattığı zaman , Müjgân,Feride’nin Kâmran’ı sevdiğini anlar ve her zaman Feride’nin ağzındanKâmran’la ilgili laf almaya çalışır. Kâmran Müjgân’ın da düşündüğü gibio yaz Tekirdağ’a gider. Bir gün salıncakta sallanırken Kâmran Feride’yeevlenme teklif eder ve daha sonra nişanlanırlar.
Feride Müjgân ablasının önceden de tahmin ettiği gibi Kâmran’ı çokseviyordur fakat nedense Kâmran’a karşı çok çekingen davranıyordur.Onunla yan yana gelmemeye özen gösteriyor ve doğru düzgünkonuşmuyordur. Kısaca Kâmran’dan kaçıyordur.
İstanbul’a döndükten bir süre sonra Kâmran, amcasının teklifini Ferideile birlikte değerlendirir ve en sonunda memuriyetini yapmak içinamcasının yanına Avrupa’ya gitmeye karar verir. Bu memuriyet dört seneolmasına rağmen ikisi için de çabuk geçer. Fakat düğüne üç gün kala hiçbeklenmedik bir olay olur. Feride bahçede dolaşırken kapının önündesiyah çarşaflı bir kadın görür ve o kadın Feride’ye Kâmran’ın Avrupa’dabaşka bir kadını sevdiğini söyler. Yanında Kâmran’ın yazdığı birmektubu getirir. Bu olayı öğrenen Feride derhal evi terk eder ve kendihayatını kurmak ve yaşamak için Anadolu’ya gitmeye karar verir.
İstanbul’dan çıkmadan önce Feride annesini dadısı olan GülmisalKalfanın evinde kalır. Yaklaşık bir bir buçuk aylık bir beklemedensonra Bursa’nın merkez rüştiyesinde Coğrafya ve Resim muallimliğinetayin edilir. Fakat Feride Bursa’ya gittiğinde bir başkasının daha aynıgöreve atandığını görür. Bir aylık bir beklemeden sonra bu görevFeride’ye çıkartılmıştır. Fakat Feride müdürün ısrarcı teklifleri vediğer öğretmenin ağlayışları ile hazırlanan bu tuzağa, hayat tecrübesiolmadığı ve kalbinin çok temiz olması nedeniyle düşerek, görevindenistifa edip Bursa’nın yakınında Zeyniler Köyünde muallimliğe geçer.Müdürün Feride’yi kandırmak için öve öve bitiremediği Zeyniler Köyüdaha doğru dürüst yolu olmayan hatta okulu bile ahırdan bozma biryerdir.
Feride önceleri hiç sevmediği o can sıkıcı ve karanlık yeri alıştıkçasevmeye başlıyordur. Bu köyde hemen derse başlamış ve öğrencilerle iyiilişkiler kurmuştur. Fakat öğrencilerinin arasında Munise adında birkız onu çok etkilemiştir. Bu kız babası ve ablasıyla kalıyordur. Bukızı çok sevdiği için onunla diğerlerine oranla daha fazlailgileniyordur. Bir gün Munise bir kabahat işler ve babası onun üzerineyürüyünce evden kaçar. Karlarla bir gün boğuştuktan sonra MuniseFeride’ye sığınmaya karar verir. Feride bu olay üzerine, Munise’ninbabasından da izin alıp onu evlatlık edinir.
Feride her geçen gün bu küçük köye alışmaktadır. Bir gün köye birmüfettiş gelir ve okullarını ziyaret eder. Daha önceden de belirttiğimgibi ahırdan bozma bu okulu müfettiş gördüğünde bu okulda dersyapılamayacağını söyler ve okulu kapatmaya karar verir. Feride’ye iseonu başka bir okula tayin edeceğini söyler. Feride, Maarif Müdürününyanına gittiğinde müdür ona açıkta yer olmadığını söyler. Ama müdürünodasında eski bir arkadaşını görüp, onunla Fransızca konuşmayabaşlayınca bu olay sayesinde Bursa Darülmuallimatında çalışmaya başlar.
Feride bu okulda da çok mutlu olmuş ve yine öğrencilerle çok iyiilişkiler kurmuştur. Artık Feride çok güzel bir genç kız olmuştur. Bugüzelliği nedeniyle kendisine Bursa’da “ipekböceği” ismini takarlar.Okul çok iyi gidiyordur fakat okulda çok sevdiği ve kendisine çok yakınhissettiği Şeyh Yusuf Efendi, Feride’ye aşık olmuştur. Üstelik bunuFeride’den başka herkes bilmektedir. Bir gün bunu bir arkadaşıFeride’ye söyleyince Feride çok utanır ve artık insan içine çıkamazolur. Çünkü Şeyh Yusuf hastalanıp ölünce Feride’ye herkes suçluymuşgibi bakar ve Feride buna daha fazla dayanamayarak Çanakkale’ye gider.
Maarif Müdürünün emriyle Çanakkale Rüştiyesi’ne emri çıkan Feride,Munise’yi de alarak Çanakkale’ye yerleşir. Fakat güzelliği burada daherkesin dikkatini çeker ve bu sefer ona “Gülbeşeker” ismini takarlar.O çevrenin en zengin ailesinin kızlarının öğretmenliğini yapan Feride,kızın da isteğiyle konağa davet edilir. Fakat bu davetin sebebibaşkadır. Konağın sahibi Nerime Hanımın amcasının oğlu İhsan, Feride’yibeğenmiştir. Davetin esas sebebi evlenme teklifidir. Fakat Feride buteklifi herkesi şaşırtacak şekilde reddeder. Bu olaydan kısa bir süresonra Hafız Kurban Efendi adında evli bir adamdan daha evlenme teklifialan Feride bu teklifi de reddeder. Tabii Feride artık sokağa çıkamazolmuştu.
Bir süre sonra da Nazmiye adında bir arkadaşının davetini iyi niyetinedeniyle kabul eden Feride başına neler geleceğini bilmiyordur.Arkadaşı Feride’ye nişanlısını ve nişanlısının en yakın arkadaşı olanBurhanettin adında birini tanıştırır. Daha sonra yemeğe indiklerindebütün salon Burhanettin ve Gülbeşeker diye inliyordur. Bu davet aslındaBurhanettin Bey ile Feride’nin arasını yapmak için düzenlenmiştir. Buolaydan sonra Feride artık Çanakkale’de de daha fazla kalamayacağınıanlar ve okulun müdiresinin birkaç yakın arkadaşı ile görüşmek içinİzmir’e gider.
Fakat burada işler istediği gibi gitmez. En sonunda oranın enzenginlerinden birinin kızlarına Fransızca dersi vermeyi kabul eder.Artık Feride ve Munise köşkte kalıyorlardır. Fakat köşkün sahibininoğlu Cemil Bey gece Feride’yi merdivenlerde sıkıştırır. O evdenayrılmadan önce Kâmran’ın önceki yaz evlendiği haberini alır. Dahasonra Maarif İdaresine gittiği zaman Kuşadası’nda Türkçe ve resimmuallimine ihtiyaç olduğunu öğrenir. Feride bu görevi kabul ettiktensonra, Anadolu yolculuğunda son durağı olan Kuşadası’na hareket eder.
Kuşadası’nda okulu istediği gibi yöneten Feride burada da mutluluğubulmuştur. Ancak Kuşadası’na gittikten bir ay sonra muharebe başlar veokul, kumandanlığın emriyle hastaneye dönüştürülür. Feride, daha önceZeyniler’de tanıştığı bir doktoru, Hayrullah Bey’i, burada tekrargörünce, onun ısrarı sonucu hastane de hemşirelik yapmaya başlar.Hemşireliğe başladıktan bir ay sonra Feride’nin hastası İhsan Bey olur.İhsan Bey muharebede ağır yaralanmış ve ameliyat edilmiştir. Feride hemİhsan Bey’e acıdığı hem de Kâmran’ı unutmak için, İhsan Bey’e evlenmeteklifi etmiş fakat kendine acındığını anlayan İhsan Bey bu teklifireddetmiştir.
Muharebe bittikten sonra mektep tekrar kurulur ve Feride “Müdire” olur.Fakat acılar burada da Feride’yi bırakmaz ve Feride Munise’yi toprağavermenin üzüntüsü ile tam on yedi gün boyunca kendine gelemez. Onun budurumunu gören ve onu bir kızı gibi seven Hayrullah Bey, Feride’yiiyileşinceye kadar bekler ve onu yanına alır. Bu olaydan sonra Ferideartık Hayrullah Bey ile birlikte kalmaya başlar. Fakat Feride’ninHayrullah Bey’in yanında kalması halk tarafından hoş karşılanmaz veikisi hakkında kötü dedikodular çıkar. Bunun üzerine Hayrullah Beydedikoduları engellemek için Feride ile evlenir.
Feride ise evlenmeyi kabul ederken hayatında ilk ve tek sevdiğiKâmran’dan da ayrılmış oluyordu. Bu durumu anlayan Hayrullah Beyölmeden önce son isteği olarak Feride’den İstanbul’a gitmesini ister veFeride’ye Kâmran’a iletmesi için bir mektup verir. Bu mektupta Kâmran’aFeride’nin kendisini ne kadar sevdiğini yazar. Ayrıca mektubun içine bukitabı oluşturan Feride’nin günlüğünü de koyar.
Feride bu son istek üzerine İstanbul’a gittiğinde Kâmran’ı ne kadarsevdiğini bir kez daha anlar. Kâmran’da evlendiği kadını kaybetmiştir.Ayrıca Kâmran evlense bile yalnızca Feride’yi sevmiştir. Kâmran bugünlüğü okuyunca Feride’nin de kendisini sevdiğini anlar. Bunu amcasınaanlattığında amcası ve Kâmran, Feride’nin haberi olmadan kadıyagiderler ve nikâh kıydırırlar. Böylece Feride bu kadar acıdan sonrahaberi olmadan hayatta en çok istediği kişiyle evlenir ve en sonundamutluluğu bulur.

KİTABIN ANAFİKRİ:
Bence bu kitabı okuduktan sonra şöyle bir yargıya ulaşabiliriz: “Bazı olaylardan kaçmakla, onlardan kurtulamayız.”

KİTAPTAKİ OLAYLARIN VE ŞAHISLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ:

Çalıkuşu’ndaki kahramanlar aslında hayatımızda her ankarşılaşabileceğimiz , içimizden birileri.Kahramanların hiçbiri ütobiközellikleri olmayan , karakterleri tam olarak anlaşılabilen kişilerdenoluşmuştur.
Kahramanlardan baş kahraman hepinizinde bildigi gibi , dizi filmindeAydan Şener’in canlandırdığı Feride diğer bir ismiyle Çalıkuşu. Ferideküçüklüğünde heyecanlı , hareketli tam anlamıyla yaramazlıktan bıkmayanbir kişiliğe sahip.Çalıkuşu ismini de Fransız Kolejinde öğrenimgörürken tenefüslerde ağaca çıkıp daldan dala atladığını gören biröğretmeninin :
“ Bu çocuk insan değil,çalıkuşu “ diye bağırmasından almıştır . Ferideadı ise bayram elbiseleri gibi pek sayılı günlerde kullanılan resmi birismi olarak kalmıştır.
Feride öğretmenliğe başlamasıyla gittiği her yerde , güzelliğiyleherkes tarafından aşık olunan , Gülbeşeker,İpekböceği gibi türlüisimler takılan biri olur.Hakkında dedikodular olur.Fakat o Kâmran’ıkalbinden atamamasına rağmen Kâmran ile evliliğine üç gün kalaöğrendiği ; Kâmran ‘ ın başkasıyla birlikte olduğu haberi , Kâmran’akarşı nefret dolu olmasına sebep olur .Bu öyle bir nefrettir kiKâmran’la ilgili olan herşeyden nefret duymaya başlar . Örneğinyeşillikten nefret etmesinin sebebi Kâmran ‘ın yeşil gözlü olmasındandolayıdır. Ama Kâmran’ı unutmak için de öğrencilerine , bulunduğuçevreye birşeyler kazandırmayı , gülmeyi öğretmeyi isteyen gönlü çokgeniş birisidir. Ayrıca Feride Türk romanında ilk ideal kahramandır ,bu yönüyle pek çok öğretmene direnç vermiştir.
Kâmran ise uslu ,okumuş , nazik birisi aynı zamanda Feridenin kuzeni .Kız ayağı gibi küçücük ayaklarında beyaz podüsüet iskarpinleri ,ipekçorapları,yürürken ince bir dal gibi sallanıyor zannedilen narinvücuduyla erkekten ziyade kıza benzeyen birisi . Fakat Kâmran Feridenindeyimiyle yere bakan yürek yakan cinsinden sinsi bir sarıçıyandır.Bayanlara karşı zaafı olan birisidir.Ama Feride’ye karşı dahafarklı bir ilgisi vardır, Kâmran evlenmesine rağmen hala onusevmektedir.
Munise küçük bir kızdır . Babası ihtiyar bir köy memuru olan ve üveyannesinden bayağı eziyetler gören bir çocuktur. Feride bu çocuğa karşıözel bir alaka duyuyor ve daha sonra köyün muhtarını aracı yaparak onuyanına alıyor ve beraber yaşıyorlar . Munise bembeyaz denecek kadaruçuk sarı saçlı , duru beyaz tenli , melek gibi güzel çehreli bir çocuk. Munise küçük yaşına rağmen görmüş geçirmiş gibi Ferideyle konuşuyor ,Feridenin dert ortağı oluyor .
Müjgân Feride’nin kuzeni.Feride’den üç yaş büyük .Feride akrabaçocukları arasında en ziyade onu seviyor.Müjgân Feridenin tam zıddı.Çokağırbaşlı, ayrıca her istediğini yaptıran birisi.Romanın sonundaKâmran’la Feridenin yeniden beraber olmalarını sağlamak için uğraşıyor.
Dr.Hayrullah Bey çok gün görmüş , temiz kalpli orta yaşın üstundeihtiyar denecek birisi.Hastalara yardımcı olmayı amaç edinmiş , buyüzden köy köy çağrıldığı yere hiç çekinmeden giden Dr.Hayrullah BeyFeridenin durumunu da en iyi bilen birisidir.
Ayrıca Mişel Fransız Kolejindeki arkadaşı , Hatice Hanım ZeynilerKöyündeki okulda daha çok dini derslere giren birisi ,Besime Hanım iseKâmran’ın annesi .

KİTAP HAKKINDA ŞAHSİ GÖRÜŞLER:
Hem bir aşk hem de bir macera romanı olarak değerlendirilebilecek bueser, günlük konuşma diliyle yazılmış ve bu yüzden geniş halk kitleleritarafından beğeni kazanmıştır. Yazarın, olayları ülke gerçeklerinden veeserin yazıldığı zamandan soyutlamadan ele alması sebebi ile, ozamanları göremeyen yeni kuşaklar için bir takım yabancılıklargörülebilir. Örneğin o zamanlarda çok popüler olan Fransızca terimlerve eski Osmanlıca kelimeler sıkça kullanılmıştır. Buna rağmen yazarınanlatımdaki sadelik ve akıcılık bu yabancı kelimelerin anlamlarınıkendiliğinden ortaya koymakta, hiç olmazsa çok zor anlaşılacak noktalarbırakmamaktadır.
Tasvirlerin oldukça fazla olması, hatta kitabın önemli bir bölümünüişgal etmesi, okurun, kendisini olayların içinde gibi hissetmesinisağlamaktadır. Özellikle insanın ruh halini mükemmel benzetmelerletasvir eden yazar, bunu yaparken tabiat güzelliklerini, tabiatolaylarını sıkça kullanmıştır. Mekân tasvirleri ise okuru adetaolayların içine alıp, o mekânlarda yaşatmaktadır.